ΕΛΛΑΔΑ 2010–2026: ΕΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕ ΤΥΠΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ;

Από τα Μνημόνια και την οικονομική επιτήρηση μέχρι την ενέργεια, τις στρατηγικές υποδομές και τις γεωπολιτικές εξαρτήσεις. Ποιος αποφασίζει τελικά για την Ελλάδα;

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός κράτους που αποκαλύπτουν πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται στην επιφάνεια ενός γεγονότος. Οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με τις αδειοδοτήσεις των ερευνών βυθού, τις τουρκικές αντιδράσεις, τις NAVTEX και τις διπλωματικές ισορροπίες που συνοδεύουν ένα έργο στρατηγικής σημασίας, αποτελούν μία τέτοια στιγμή. Δεν πρόκειται απλώς για ένα ενεργειακό έργο. Πρόκειται για μια υπόθεση που αγγίζει την ενεργειακή ασφάλεια, τα κυριαρχικά δικαιώματα, τις διεθνείς σχέσεις και, τελικά, την ίδια τη δυνατότητα ενός κράτους να σχεδιάζει και να υλοποιεί αυτόνομα τη στρατηγική του. Και ίσως εδώ πρέπει να σταθούμε και να θέσουμε ένα ερώτημα που αποφεύγουμε συστηματικά να συζητήσουμε:

Πόσο πραγματικά κυρίαρχη είναι σήμερα η Ελλάδα;

Όχι στα χαρτιά. Όχι μόνο ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΝΑΤΟ και της διεθνούς κοινότητας. Αλλά στην πραγματική άσκηση της πολιτικής, της οικονομικής και της γεωπολιτικής της εξουσίας. Γιατί η εθνική κυριαρχία δεν περιορίζεται στην ύπαρξη μιας σημαίας, μιας Βουλής, μιας κυβέρνησης και ενός Συντάγματος. Προϋποθέτει και κάτι ακόμη: την ουσιαστική δυνατότητα ενός λαού και των εκλεγμένων αντιπροσώπων του να καθορίζουν το μέλλον του τόπου τους. Και αυτή ακριβώς η δυνατότητα είναι που αξίζει να εξετάσουμε, από το 2010 μέχρι σήμερα.


2010: Η αρχή μιας νέας πραγματικότητας

Τον Μάιο του 2010 η Ελλάδα εισέρχεται στο πρώτο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής.

Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή δημοσιονομική και χρηματοδοτική κρίση. Η πρόσβαση στις διεθνείς αγορές έχει καταστεί εξαιρετικά δύσκολη και η κυβέρνηση προσφεύγει στον μηχανισμό χρηματοδοτικής στήριξης της Ευρωζώνης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Αυτό που ακολουθεί, όμως, δεν είναι απλώς ένας δανεισμός.     Είναι η εφαρμογή ενός εκτεταμένου προγράμματος οικονομικής προσαρμογής, με δεσμεύσεις και παρεμβάσεις στη δημοσιονομική πολιτική, στο ασφαλιστικό, στην αγορά εργασίας, στη δημόσια διοίκηση, στις συντάξεις, στους μισθούς και στη λειτουργία της οικονομίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αποκτούν κεντρικό ρόλο στην αξιολόγηση και παρακολούθηση της εφαρμογής των συμφωνημένων πολιτικών.

Εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη τομή.

Η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να νομοθετεί. Η Βουλή εξακολουθεί να ψηφίζει. Οι εκλογές εξακολουθούν να διεξάγονται. Όμως το εύρος των διαθέσιμων πολιτικών επιλογών περιορίζεται δραστικά από τις δεσμεύσεις του προγράμματος και την ανάγκη εξασφάλισης των επόμενων δόσεων χρηματοδότησης. Η δημοκρατική διαδικασία εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η οικονομική πολιτική δεν καθορίζεται πλέον αποκλειστικά στο εσωτερικό της χώρας. Αυτή είναι η πρώτη ουσιαστική διάσταση της μειωμένης οικονομικής κυριαρχίας.

2010–2018: Το πραγματικό κόστος της οικονομικής επιτήρησης

Για να αντιληφθούμε το μέγεθος της αλλαγής, αρκεί να εξετάσουμε ορισμένα οικονομικά δεδομένα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, στο πλαίσιο των τριών προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης εκταμιεύθηκαν συνολικά 288,7 δισεκατομμύρια ευρώ δανείων προς την Ελλάδα. Από αυτά, 256,6 δισ. προήλθαν από ευρωπαϊκούς μηχανισμούς και κράτη της Ευρωζώνης και 32,1 δισ. από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Πρόκειται για ένα τεράστιο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, το οποίο συνοδεύτηκε από εκτεταμένες δεσμεύσεις και διαδοχικά πακέτα μεταρρυθμίσεων.

Την ίδια περίοδο, όμως, η ελληνική οικονομία υπέστη μια πρωτοφανή συρρίκνωση. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώθηκε σωρευτικά κατά περίπου 26,3% από το 2008 έως το 2013. Η ανεργία έφτασε στο 27,7% το 2013, ενώ η ιδιωτική επένδυση κατέρρευσε. Και το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ακόμη και το 2025 το πραγματικό ΑΕΠ της χώρας παρέμενε σχεδόν 14% χαμηλότερο από το επίπεδο του 2008. Αυτά δεν είναι απλώς αριθμοί. Αντιπροσωπεύουν επιχειρήσεις που έκλεισαν, θέσεις εργασίας που χάθηκαν, νέους ανθρώπους που μετανάστευσαν, οικογένειες που φτωχοποιήθηκαν και μια ολόκληρη κοινωνία που αναγκάστηκε να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα. Εδώ πρέπει να θέσουμε ένα κρίσιμο ερώτημα:

Μπορεί μια χώρα να θεωρείται ότι ασκεί πλήρως την οικονομική της κυριαρχία όταν η δυνατότητα καθορισμού της δημοσιονομικής και αναπτυξιακής της πολιτικής εξαρτάται σε τόσο μεγάλο βαθμό από εξωτερικούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς;

Το ερώτημα δεν αφορά την αναγκαιότητα της χρηματοδοτικής στήριξης εκείνης της περιόδου. Αφορά το τίμημα που καταβάλλει μια κοινωνία όταν η οικονομική της εξάρτηση μετατρέπεται σε μακροχρόνιο περιορισμό πολιτικών επιλογών.

2012–2015: Η επιτήρηση γίνεται κανονικότητα

Το δεύτερο Μνημόνιο του 2012 δεν αποκαθιστά την οικονομική αυτονομία της χώρας. Αντίθετα, διευρύνει το πλαίσιο των δεσμεύσεων. Ακολουθεί η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημόσιου χρέους μέσω του PSI, η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, νέες δημοσιονομικές παρεμβάσεις και ένα ακόμη εκτεταμένο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται πλέον απλώς σε μια προσωρινή κατάσταση οικονομικής διαχείρισης έκτακτης ανάγκης. Βρίσκεται σε μια πολυετή διαδικασία κατά την οποία κρίσιμες αποφάσεις για τη λειτουργία της οικονομίας συνδέονται με συμφωνίες και αξιολογήσεις των δανειστών.

Το 2015 έρχεται η κορύφωση της πολιτικής και θεσμικής αντίφασης.

Στις 5 Ιουλίου πραγματοποιείται δημοψήφισμα. Οι πολίτες απορρίπτουν με ποσοστό 61,31% την πρόταση που είχε τεθεί προς έγκριση. Λίγες ημέρες αργότερα, η κυβέρνηση συμφωνεί σε νέο πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης, το τρίτο Μνημόνιο. Ανεξάρτητα από τις πολιτικές και οικονομικές συνθήκες που οδήγησαν σε αυτή την απόφαση, το γεγονός δημιουργεί ένα ιστορικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό:

Ποια είναι η πραγματική δύναμη της λαϊκής εντολής όταν η εφαρμογή της προσκρούει σε ένα πλαίσιο εξωτερικών οικονομικών και χρηματοδοτικών περιορισμών;

Δεν πρόκειται για άρνηση των διεθνών υποχρεώσεων ούτε για αμφισβήτηση της ανάγκης χρηματοδοτικής στήριξης εκείνης της περιόδου. Πρόκειται για τη διαπίστωση ότι η οικονομική εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί σε περιορισμό της πολιτικής αυτονομίας. Και αυτό είναι ένα ζήτημα βαθιά δημοκρατικό.

2015–2018: Όταν η δημόσια περιουσία γίνεται μέρος της συμφωνίας

Μια ακόμη σημαντική πτυχή της περιόδου είναι η διαχείριση της δημόσιας περιουσίας. Με το τρίτο πρόγραμμα δημιουργείται η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας, γνωστή ως Υπερταμείο, με ορίζοντα λειτουργίας 99 ετών. Στο χαρτοφυλάκιό της εντάσσονται συμμετοχές σε δημόσιες επιχειρήσεις και περιουσιακά στοιχεία, ενώ στο ευρύτερο πλαίσιο λειτουργεί και ο μηχανισμός ιδιωτικοποιήσεων μέσω του ΤΑΙΠΕΔ. Χρειάζεται εδώ μια ουσιαστική διευκρίνιση: το Υπερταμείο δεν αποτελεί ιδιοκτησία των δανειστών. Είναι εταιρεία του ελληνικού Δημοσίου, με ειδικό θεσμικό πλαίσιο διοίκησης και διαχείρισης. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την πολιτική συζήτηση για τη μακροχρόνια δέσμευση της δημόσιας περιουσίας και τα όρια που αυτή δημιουργεί στις μελλοντικές επιλογές μιας κυβέρνησης.

Εδώ δεν αρκεί να συζητήσουμε αν μια ιδιωτικοποίηση είναι καλή ή κακή. Πρέπει να εξετάσουμε κάτι βαθύτερο: ποιος καθορίζει τη στρατηγική διαχείρισης κρίσιμων δημόσιων περιουσιακών στοιχείων και πόσο εύκολα μπορεί μια μελλοντική κυβέρνηση να αναθεωρήσει τις επιλογές αυτές;

Η δημόσια περιουσία δεν είναι απλώς ένα σύνολο ακινήτων, επιχειρήσεων και υποδομών. Είναι ένα εργαλείο οικονομικής πολιτικής, ανάπτυξης και άσκησης δημόσιας εξουσίας. Όταν η διαχείρισή της εντάσσεται σε μακροχρόνιες θεσμικές και συμβατικές δεσμεύσεις, η δυνατότητα μελλοντικών πολιτικών αλλαγών αποκτά συγκεκριμένα όρια.

2018–2022: Τα Μνημόνια τελειώνουν, οι δεσμεύσεις συνεχίζονται

Τον Αύγουστο του 2018 ολοκληρώνεται το τρίτο πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης. Η Ελλάδα βγαίνει από τα Μνημόνια. Αυτό είναι ένα πραγματικό θεσμικό γεγονός. Δεν πρέπει να το παραβλέπουμε. Ωστόσο, η έξοδος από το πρόγραμμα δεν συνεπάγεται αυτόματη επιστροφή σε ένα καθεστώς πλήρους δημοσιονομικής και οικονομικής αυτονομίας. Ακολουθεί το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας, το οποίο διατηρεί μηχανισμούς παρακολούθησης της οικονομικής κατάστασης και των δεσμεύσεων που είχαν αναληφθεί. Η ενισχυμένη εποπτεία ολοκληρώνεται στις 20 Αυγούστου 2022.

Παράλληλα, όμως, συνεχίζεται η μεταπρογραμματική παρακολούθηση από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ενώ η Ελλάδα συμμετέχει στο γενικότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο οικονομικού και δημοσιονομικού συντονισμού. Το 2026 η Ελλάδα εξακολουθεί να υπόκειται στη μεταπρογραμματική παρακολούθηση, ενώ συμμετέχει και στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο δημοσιονομικών κανόνων. Επομένως, η πολιτική συζήτηση δεν μπορεί να τελειώνει στη φράση «βγήκαμε από τα Μνημόνια».

Το πραγματικό ερώτημα είναι τι απέμεινε από τις δεσμεύσεις εκείνης της περιόδου, ποιες επιλογές παραμένουν περιορισμένες και ποια περιθώρια έχει μια εκλεγμένη κυβέρνηση να χαράξει διαφορετική πολιτική. Το δημόσιο χρέος: Από την κρίση στη διαρκή εξάρτηση

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας είναι το δημόσιο χρέος. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους, το χρέος της γενικής κυβέρνησης στο τέλος του 2025 ανερχόταν σε περίπου 363 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή στο 146,1% του ΑΕΠ. Ασφαλώς, η εικόνα έχει βελτιωθεί σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Η Ελλάδα καταγράφει πρωτογενή πλεονάσματα (αποτέλεσμα υπερφορολόγησης)  και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ αποκλιμακώνεται. Αλλά η αποκλιμάκωση ενός δείκτη δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με οικονομική ανεξαρτησία.

Η χώρα εξακολουθεί να φέρει ένα από τα υψηλότερα δημόσια χρέη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ σημαντικό μέρος του βρίσκεται στα χέρια επίσημων ευρωπαϊκών πιστωτών. Η μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής και οι ευνοϊκοί όροι δανεισμού αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα για τη διαχείριση του χρέους. Δεν καταργούν, όμως, την ανάγκη να εξετάζουμε τις μακροχρόνιες υποχρεώσεις που περιορίζουν τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα μπορεί να εξυπηρετεί το χρέος της σήμερα.

Το ερώτημα είναι πόσο χώρο διαθέτει για να χρηματοδοτήσει μια διαφορετική αναπτυξιακή, κοινωνική και παραγωγική στρατηγική.

2022–2026: Η κυριαρχία δεν είναι μόνο οικονομία

Εάν η περίοδος 2010–2018 ανέδειξε τα όρια της οικονομικής αυτονομίας, τα επόμενα χρόνια φέρνουν στο προσκήνιο μια άλλη διάσταση: τη στρατηγική και γεωπολιτική εξάρτηση. Η ενέργεια αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 2024 η ενεργειακή εξάρτηση της Ελλάδας από καθαρές εισαγωγές διαμορφώθηκε περίπου στο 79%, έναντι περίπου 57% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με άλλα λόγια, ένα πολύ μεγάλο μέρος των ενεργειακών αναγκών της χώρας εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγόμενη ενέργεια. Οι αγωγοί, τα δίκτυα ηλεκτρικής διασύνδεσης, οι σταθμοί LNG, οι διασυνδέσεις με γειτονικά κράτη και οι ενεργειακές υποδομές δεν είναι απλώς επιχειρηματικές επενδύσεις. Είναι υποδομές που καθορίζουν την ενεργειακή ασφάλεια, τη δυνατότητα ανάπτυξης και την εξωτερική πολιτική μιας χώρας.

Και εδώ επανερχόμαστε στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Το έργο Great Sea Interconnector έχει στρατηγική σημασία για την ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου με την Ελλάδα και, σε επόμενο στάδιο, με το Ισραήλ. Πρόκειται για υποθαλάσσια διασύνδεση περίπου 900 χιλιομέτρων, με προβλεπόμενη αρχική δυναμικότητα 1.000 MW και εγκεκριμένο προϋπολογισμό περίπου 1,94 δισ. ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προβλέψει χρηματοδοτική ενίσχυση περίπου 657 εκατομμυρίων ευρώ. Το έργο έχει αναγνωριστεί ως ευρωπαϊκό έργο κοινού ενδιαφέροντος και αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στον τερματισμό της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου. Ωστόσο, η πορεία του έχει επηρεαστεί από τη διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι πρόσφατες εξελίξεις του Νοεμβρίου 2026, με την έκδοση ελληνικής και κυπριακής NAVTEX για τις έρευνες βυθού και την τουρκική αντίδραση, επαναφέρουν το ζήτημα στο προσκήνιο.

Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι οι απαιτούμενες άδειες για τις έρευνες έχουν χορηγηθεί από την Ελλάδα και την Κύπρο και ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια. Η Τουρκία, από την πλευρά της, προβάλλει τις δικές της διεκδικήσεις για τμήματα της περιοχής. Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι η έκδοση μιας τουρκικής NAVTEX δεν αποτελεί από μόνη της πράξη αναγνώρισης κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ούτε σημαίνει ότι η Ελλάδα έχει αναγνωρίσει δικαίωμα τουρκικής έγκρισης.

Αλλά υπάρχει ένα ευρύτερο πολιτικό ζήτημα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Πώς μπορεί ένα κράτος να υλοποιήσει μια στρατηγική υποδομή όταν η πραγματοποίησή της επηρεάζεται από διαρκείς γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις και διεθνείς ισορροπίες; Και κυρίως, ποια είναι η αποτελεσματικότητα της διπλωματικής και ενεργειακής στρατηγικής του όταν οι σχεδιασμοί του συναντούν επανειλημμένα τέτοιου είδους εμπόδια; Η κυριαρχία δεν είναι μόνο το δικαίωμα να εκδίδεις μια άδεια. Είναι και η δυνατότητα να ασκείς τα νόμιμα δικαιώματά σου στην πράξη, με βάση το διεθνές δίκαιο και χωρίς να υποκαθίσταται η δική σου αρμοδιότητα από μονομερείς αξιώσεις τρίτων.

Παράλληλα, πρέπει να εξετάσουμε και κάτι ακόμη: ποιος χρηματοδοτεί, ποιος διαχειρίζεται και ποιος ελέγχει τις κρίσιμες υποδομές που καθορίζουν το ενεργειακό μέλλον της χώρας; Στην περίπτωση του Great Sea Interconnector, η εταιρεία του έργου έχει μετοχική σύνθεση στην οποία συμμετέχουν η γαλλική Meridiam με 66% και ο ελληνικός ΑΔΜΗΕ με 34%. Αυτό δεν συνιστά από μόνο του απώλεια εθνικής κυριαρχίας. Είναι όμως ένα ζήτημα που καθιστά αναγκαία τη διαφάνεια ως προς τη χρηματοδότηση, τη διοίκηση, τον επιμερισμό των κινδύνων και τον δημόσιο έλεγχο μιας τόσο σημαντικής υποδομής. Γιατί η ενεργειακή ανεξαρτησία δεν μετριέται μόνο από το αν κατασκευάζεται ένα καλώδιο, αλλά και από το ποιος καθορίζει τους όρους λειτουργίας του και ποιος ωφελείται από αυτό.

Η μεγάλη εικόνα: Τέσσερις διαστάσεις μιας περιορισμένης αυτονομίας

Εάν εξετάσουμε συνολικά την περίοδο 2010–2026, διαπιστώνουμε ότι η συζήτηση για την εθνική κυριαρχία δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα μόνο γεγονός. Έχει τουλάχιστον τέσσερις διαστάσεις:

1. Οικονομική κυριαρχία

Η δυνατότητα μιας χώρας να καθορίζει τη δημοσιονομική και αναπτυξιακή της πολιτική, χωρίς να εξαρτάται σε υπέρμετρο βαθμό από εξωτερικούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και δεσμεύσεις.

2. Ενεργειακή κυριαρχία

Η δυνατότητα να σχεδιάζει, να ελέγχει και να προστατεύει τις κρίσιμες ενεργειακές υποδομές της, διασφαλίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν δημιουργεί νέες μορφές εξάρτησης.

3. Γεωπολιτική κυριαρχία

Η δυνατότητα να υπερασπίζεται τα κυριαρχικά της δικαιώματα, να διαμορφώνει συμμαχίες και να ασκεί εξωτερική πολιτική με βάση τα εθνικά της συμφέροντα.

4. Δημοκρατική κυριαρχία

Η δυνατότητα της κοινωνίας, μέσω των δημοκρατικών θεσμών, να επιλέγει διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις και να βλέπει τις αποφάσεις της να έχουν πραγματικό αντίκρισμα.

Αυτές οι τέσσερις διαστάσεις συνδέονται μεταξύ τους. Ένα κράτος που δεν έχει επαρκή οικονομική αυτονομία δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει μια ανεξάρτητη αναπτυξιακή πολιτική. Ένα κράτος που δεν ελέγχει αποτελεσματικά τις κρίσιμες υποδομές του μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με νέες εξαρτήσεις. Ένα κράτος που δεν μπορεί να μετατρέψει τα διεθνώς αναγνωρισμένα δικαιώματά του σε αποτελεσματική πολιτική και διπλωματική παρουσία αντιμετωπίζει περιορισμούς στην άσκηση της εξωτερικής του πολιτικής. Και μια δημοκρατία στην οποία οι πολιτικές επιλογές των πολιτών προσκρούουν διαρκώς σε δεσμεύσεις που δεν μπορούν να αναθεωρηθούν μέσα από ουσιαστικές δημοκρατικές διαδικασίες αντιμετωπίζει ένα σοβαρό ζήτημα πολιτικής λογοδοσίας.

Ποιος ευθύνεται; Σε αυτό το σημείο πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι.Δεν υπάρχει λόγος να αναζητούμε αποκλειστικά εξωτερικούς ενόχους.Οι διεθνείς θεσμοί υπερασπίζονται τις δικές τους πολιτικές και οικονομικές προτεραιότητες. Τα ισχυρά κράτη επιδιώκουν να ενισχύσουν τη θέση τους. Οι γεωπολιτικές συμμαχίες λειτουργούν με βάση συμφέροντα.Αυτό δεν αποτελεί κάποια αποκάλυψη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το διεθνές σύστημα.Το ερώτημα είναι τι κάνει η Ελλάδα μέσα σε αυτό το περιβάλλον.

Από το 2010 μέχρι σήμερα, διαφορετικές κυβερνήσεις, με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες και προεκλογικές δεσμεύσεις, διαχειρίστηκαν αυτή την πραγματικότητα. Κυβερνήσεις που διαπραγματεύτηκαν τα Μνημόνια, κυβερνήσεις που τα εφάρμοσαν, κυβερνήσεις που υποσχέθηκαν την ανατροπή τους και κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν τη μεταμνημονιακή περίοδο. Η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί συλλήβδην ούτε να διαγραφεί με μια αλλαγή κυβέρνησης.

Κάθε πολιτική ηγεσία έχει ευθύνη για τις επιλογές που έκανε, για τις δεσμεύσεις που ανέλαβε, για τις διαπραγματεύσεις που διεξήγαγε και για τη στρατηγική που ακολούθησε. Και κυρίως, έχει ευθύνη απέναντι στους πολίτες να εξηγεί ποια περιθώρια πραγματικής επιλογής υπάρχουν και ποια όχι. Γιατί η εθνική κυριαρχία δεν μπορεί να αποτελεί απλώς ένα σύνθημα στις εθνικές επετείους ή ένα επικοινωνιακό εργαλείο στις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Πρέπει να αποδεικνύεται καθημερινά μέσα από την ικανότητα ενός κράτους να σχεδιάζει το μέλλον του.

Η Ελλάδα χρειάζεται να ανακτήσει την ουσιαστική δυνατότητα των επιλογών της

Η συζήτηση αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει στην απομόνωση της χώρας. Η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι διεθνείς συνεργασίες και οι συμμαχίες μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά εργαλεία ασφάλειας, ανάπτυξης και ευημερίας. Όμως η συμμετοχή σε μια συμμαχία δεν σημαίνει παραίτηση από την εθνική στρατηγική. Η συνεργασία δεν πρέπει να ταυτίζεται με την εξάρτηση. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν πρέπει να σημαίνει απουσία δημοκρατικού ελέγχου. Η οικονομική σταθερότητα δεν πρέπει να αποτελεί άλλοθι για τη διαρκή συρρίκνωση της δυνατότητας μιας κοινωνίας να επιλέγει το οικονομικό και κοινωνικό της μοντέλο.

Η ανάκτηση ουσιαστικής εθνικής κυριαρχίας απαιτεί:

  • Παραγωγική ανασυγκρότηση και μείωση της εξάρτησης από εξωτερικό δανεισμό.
  • Δημόσιο στρατηγικό σχεδιασμό για την ενέργεια και τις κρίσιμες υποδομές.
  • Ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος της χώρας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
  • Αποτελεσματική υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων με βάση το διεθνές δίκαιο.
  • Δημοκρατικό έλεγχο των μακροχρόνιων δεσμεύσεων και των στρατηγικών αποφάσεων.
  • Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης, της τεχνολογίας και της ενεργειακής αυτάρκειας.

Δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να λειτουργήσει μόνη της. Σημαίνει ότι πρέπει να μπορεί να συμμετέχει ισότιμα, με σχέδιο, διαπραγματευτική ισχύ και σαφή αντίληψη των εθνικών της συμφερόντων.

Το ερώτημα που δεν μπορούμε πλέον να αποφεύγουμε

Από το 2010 μέχρι σήμερα έχουν περάσει δεκαέξι χρόνια. Δεκαέξι χρόνια οικονομικής κρίσης, Μνημονίων, πολιτικών ανατροπών, αλλαγών κυβερνήσεων, ιδιωτικοποιήσεων, διεθνών δεσμεύσεων και γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι ένα ανεξάρτητο κράτος με πλήρη διεθνή αναγνώριση. Όμως αυτό δεν αρκεί για να απαντήσει στο ουσιαστικό ερώτημα.

Πόση από την πολιτική, οικονομική και στρατηγική αυτονομία της μπορεί πραγματικά να ασκήσει;

Πόσο ελεύθερη είναι να επιλέξει ένα διαφορετικό αναπτυξιακό μοντέλο; Πόσο μπορεί να ελέγξει τις κρίσιμες υποδομές και τους στρατηγικούς πόρους της; Πόσο αποτελεσματικά μπορεί να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της όταν αυτά συγκρούονται με τις επιδιώξεις ισχυρότερων κρατών; Και τελικά, ποια είναι η πραγματική δύναμη της λαϊκής κυριαρχίας όταν οι αποφάσεις των πολιτών και των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους περιορίζονται από ένα πλέγμα οικονομικών, θεσμικών και γεωπολιτικών δεσμεύσεων;

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι ότι έχασε τυπικά την εθνική της κυριαρχία. Είναι ότι κινδυνεύει να συνηθίσει να ασκεί ένα ολοένα και μικρότερο μέρος της. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο για μια δημοκρατία. Γιατί ένα κράτος δεν είναι πραγματικά ισχυρό μόνο όταν έχει αναγνωρισμένα δικαιώματα. Είναι ισχυρό όταν διαθέτει τη βούληση, τη στρατηγική και τις πραγματικές δυνατότητες να τα υπερασπίζεται.

Και ένας λαός δεν είναι πραγματικά κυρίαρχος μόνο όταν ψηφίζει. Είναι κυρίαρχος όταν η ψήφος του μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την πορεία της χώρας του.

Παναγιώτης Διαμαντόπουλος

Σύμβουλος Επιχειρήσεων

πηγές: Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας: Τα τρία προγράμματα χρηματοδότησης και οι εκταμιεύσεις των 288,7 δισ. ευρώ , Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Η εκ των υστέρων αξιολόγηση των προγραμμάτων 2010–2018 και η μεταπρογραμματική παρακολούθηση του 2026 , Eurostat: Η ενεργειακή εξάρτηση της Ελλάδας το 2024 , ΟΔΔΗΧ: Τα στοιχεία του δημόσιου χρέους και της διαχείρισής του , Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Η εξέλιξη του ελληνικού ΑΕΠ σε σχέση με το 2008 , Great Sea Interconnector: Τεχνικά χαρακτηριστικά, κόστος, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και μετοχική σύνθεση , Reuters και Καθημερινή: Οι τελευταίες εξελίξεις για τις έρευνες και την ηλεκτρική διασύνδεση.

Τέλος η προκαταβολή φόρου;

Ξαφνικά θυμήθηκαν τους ελεύθερους επαγγελματίες…
Μετά από χρόνια οικονομικής ασφυξίας.

Η κυβέρνηση λέει:
“Τέλος η προκαταβολή φόρου… αλλά σταδιακά.” Ξέρετε ποια είναι η ειρωνεία;

Για πάνω από 10 χρόνια,
οι μικρομεσαίοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες πλήρωναν φόρο…
για εισόδημα που δεν είχαν ακόμα βγάλει!

Μνημόνια, Υπερφορολόγηση, Λουκέτα, Χρέη.

Και ποιοι κυβέρνησαν όλο αυτό το διάστημα; ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ.

Όλοι διατήρησαν ένα σύστημα που γονάτισε την αγορά.»

Χιλιάδες επιχειρήσεις έκλεισαν.
Νέοι άνθρωποι έφυγαν στο εξωτερικό.
Και τώρα παρουσιάζουν σαν “παροχή”
την κατάργηση ενός άδικου μέτρου που οι ίδιοι κράτησαν τόσα χρόνια.

Η πραγματική ερώτηση είναι άλλη:

Πόσες επιχειρήσεις χάθηκαν μέχρι να αποφασίσουν ότι η προκαταβολή φόρου ήταν λάθος;

Γράψε στα σχόλια:

Ήταν στήριξη της οικονομίας… ή καθυστερημένη παραδοχή αποτυχίας;

Πρώτα διέλυσαν τη μικρομεσαία τάξη.
Τώρα καταργούν “σταδιακά” αυτά που οι ίδιοι επέβαλαν.

Η αλήθεια πίσω από την «ανάπτυξη» – Όταν η εργασία τιμωρείται

Η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για τη φορολόγηση της εργασίας στην Ελλάδα δεν αφήνει κανένα περιθώριο για ωραιοποιήσεις. Πίσω από τις κυβερνητικές δηλώσεις περί «σταθερότητας» και «ανάπτυξης», αποκαλύπτεται μια σκληρή πραγματικότητα: στην Ελλάδα, η εργασία συνεχίζει να τιμωρείται.

Ας δούμε τα δεδομένα.

Η λεγόμενη «φορολογική σφήνα» – δηλαδή το σύνολο των φόρων και εισφορών που επιβαρύνουν την εργασία – φτάνει το 39,3% για έναν μέσο εργαζόμενο. Την ίδια στιγμή, ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 35,1%. Με απλά λόγια: ο Έλληνας εργαζόμενος πληρώνει σημαντικά περισσότερο από τον μέσο πολίτη των ανεπτυγμένων χωρών για να δουλεύει.

Και αν νομίζει κανείς ότι η κατάσταση βελτιώνεται με τα χρόνια, η πραγματικότητα τον διαψεύδει. Από το 2000 μέχρι το 2025, η φορολογική επιβάρυνση στην εργασία στην Ελλάδα αυξήθηκε, ενώ στον υπόλοιπο ΟΟΣΑ μειώθηκε. Δηλαδή, την ώρα που οι άλλες χώρες ελαφρύνουν τους εργαζόμενους, η Ελλάδα κάνει το αντίθετο.

Ακόμα πιο αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για τις οικογένειες. Ένα παντρεμένο ζευγάρι με δύο παιδιά αντιμετωπίζει τον 4ο υψηλότερο φορολογικό σφήνα στον ΟΟΣΑ (37,5%), όταν ο μέσος όρος είναι μόλις 26,2%. Και εδώ προκύπτει το εξής εξοργιστικό: η μείωση της επιβάρυνσης λόγω παιδιών στην Ελλάδα είναι μόλις 1,9 ποσοστιαίες μονάδες, όταν στον ΟΟΣΑ φτάνει τις 8,9.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ότι το ελληνικό κράτος όχι μόνο δεν στηρίζει την οικογένεια, αλλά την αφήνει να σηκώνει ένα δυσανάλογο βάρος.

Και ας μιλήσουμε καθαρά: αυτή δεν είναι «ουδέτερη» οικονομική πολιτική. Είναι επιλογή.

Είναι επιλογή να βασίζεται το κράτος στη βαριά φορολόγηση της εργασίας αντί να χτυπά τη φοροδιαφυγή και τις μεγάλες ανισότητες. Είναι επιλογή να επιβαρύνονται οι μισθωτοί και οι μικρομεσαίοι, ενώ το παραγωγικό μοντέλο της χώρας παραμένει στρεβλό και εξαρτημένο.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ζοφερή αν δούμε τι μένει τελικά στην τσέπη του εργαζόμενου. Ένας μέσος εργαζόμενος κρατά μόλις το 73,9% του μισθού του μετά από φόρους και εισφορές – λιγότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Για οικογένειες με παιδιά, η διαφορά είναι ακόμη πιο δραματική.

Πώς μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη όταν η εργασία αποθαρρύνεται;
Πώς μπορεί να υπάρξει δημογραφική πολιτική όταν οι οικογένειες τιμωρούνται;
Πώς μπορεί να υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη όταν το βάρος πέφτει πάντα στους ίδιους;

Η απάντηση είναι απλή: δεν μπορεί.

Η κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει την επικοινωνιακή διαχείριση και να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα. Η Ελλάδα δεν πάσχει από έλλειψη φόρων – πάσχει από λάθος κατανομή τους.

Μια πραγματικά δίκαιη οικονομική πολιτική θα ξεκινούσε από την αποφόρτιση της εργασίας, την ουσιαστική στήριξη της οικογένειας και τη μετατόπιση του βάρους εκεί που πραγματικά υπάρχει πλούτος.

Μέχρι τότε, κάθε αφήγημα περί «ανάπτυξης για όλους» θα παραμένει αυτό που ήδη είναι: ένα αφήγημα χωρίς αντίκρισμα.

Προς μια οικονομία τεχνοφεουδαρχίας

Το Μεσοπρόθεσμο καταρρίπτει το αφήγημα της ανάπτυξης: Προς μια οικονομία τεχνοφεουδαρχίας;

Η μείωση των δημοσίων υπαλλήλων και η δημοσιονομική πειθαρχία αποκαλύπτουν μια διαφορετική πραγματικότητα πίσω από την «ανάπτυξη» — και θέτουν το πραγματικό δίλημμα των επερχόμενων εκλογών.

Η «ανάπτυξη» ως αφήγημα

Τα τελευταία χρόνια, η έννοια της ανάπτυξης κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο. Παρουσιάζεται ως απόδειξη επιτυχίας, ως ένδειξη σταθερότητας, ως σημάδι ότι η ελληνική οικονομία έχει αφήσει πίσω της την κρίση. Ωστόσο, όταν εξετάζουμε τις πραγματικές πολιτικές που εφαρμόζονται, η εικόνα αυτή αρχίζει να ραγίζει. Το Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δημοσιονομικής στρατηγικής δεν επιβεβαιώνει το αφήγημα της ανάπτυξης. Το αμφισβητεί ευθέως.

Η πραγματικότητα των αριθμών

Η πρόβλεψη για μείωση κατά 5% των δημοσίων υπαλλήλων αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Δεν πρόκειται απλώς για έναν αριθμό. Πρόκειται για μια πολιτική κατεύθυνση:

•             περιορισμός του κράτους,

•             συγκράτηση δαπανών,

•             διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων.

Αυτές οι επιλογές δεν συνάδουν με ένα μοντέλο δυναμικής και συμπεριληπτικής ανάπτυξης. Αντίθετα, παραπέμπουν σε ένα πλαίσιο διαρκούς προσαρμογής και πειθαρχίας. Από την ανάπτυξη στη συρρίκνωση. Η μείωση του ανθρώπινου δυναμικού στο Δημόσιο δεν είναι ουδέτερη.  Σημαίνει:

•             λιγότερη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών,

•             μεγαλύτερη πίεση σε κρίσιμους τομείς όπως η υγεία και η παιδεία,

•             μεταφορά κόστους από το κράτος στον πολίτη.

Με άλλα λόγια, η ανάγκη δεν εξαφανίζεται — απλώς αλλάζει φορέα. Και κάπως έτσι, η «ανάπτυξη» μετατρέπεται σε μια έννοια αποκομμένη από την καθημερινότητα της κοινωνίας.

Το μοντέλο του τεχνοφεουδαλισμού

Αυτό που αναδύεται δεν είναι απλώς μια αυστηρή δημοσιονομική πολιτική. Είναι ένα διαφορετικό οικονομικό μοντέλο. Ένα μοντέλο όπου:

•             η ισχύς συγκεντρώνεται σε λίγους,

•             το κράτος αποσύρεται από βασικές λειτουργίες,

•             και ο πολίτης καλείται να καλύψει τα κενά.

Αυτό το μοντέλο περιγράφεται όλο και συχνότερα ως τεχνοφεουδαλισμός ή τεχνοφεουδαρχία

Δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι η πρακτική μετάβαση σε μια οικονομία όπου η ανάπτυξη δεν διαχέεται — συγκεντρώνεται.

Εκλογές: το πραγματικό δίλημμα

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι επερχόμενες εκλογές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς ποιος θα διαχειριστεί την οικονομία. Είναι ποιο μοντέλο οικονομίας θα ακολουθηθεί. Το ερώτημα είναι σαφές:

•             Θα συνεχίσουμε σε μια πολιτική που βασίζεται στη συρρίκνωση του κράτους και τη μεταφορά βαρών στην κοινωνία;

•             ή θα αναζητήσουμε ένα διαφορετικό μοντέλο που επενδύει στον άνθρωπο και ενισχύει τη συλλογική ευημερία;

Η ανάγκη για μια ανθρωποκεντρική οικονομία

Η πραγματική ανάπτυξη δεν μπορεί να περιορίζεται σε δείκτες και ποσοστά. Αφορά:

•             την ποιότητα ζωής,

•             την κοινωνική συνοχή,

•             την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Μια ανθρωποκεντρική οικονομία δεν αντιμετωπίζει το κράτος ως βάρος, αλλά ως εργαλείο ισορροπίας και προστασίας. Δεν μειώνει τον άνθρωπο για να βελτιώσει τους αριθμούς. Βελτιώνει τους αριθμούς επενδύοντας στον άνθρωπο.

Ένα ευρύτερο πλαίσιο

Όπως αναλύεται και στο The Conscious Code: AI’s Journey into Human Society, η μετάβαση των οικονομιών σε πιο συγκεντρωτικά μοντέλα ισχύος δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με την τεχνολογία, τη συγκέντρωση δεδομένων και τη μεταβολή των σχέσεων μεταξύ κράτους, αγοράς και κοινωνίας. Η οικονομική πολιτική που αποτυπώνεται στο Μεσοπρόθεσμο εντάσσεται σε αυτή τη μεγαλύτερη εικόνα.

Συμπέρασμα

Το Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δεν αποτελεί επιβεβαίωση της ανάπτυξης. Αποτελεί ένδειξη μιας διαφορετικής πορείας. Μιας πορείας που απομακρύνεται από την κοινωνική ενίσχυση και κινείται προς τη δημοσιονομική προσαρμογή και τη συγκέντρωση ισχύος. Και αυτό είναι που τελικά θα κριθεί στην κάλπη.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ανάπτυξη.

Αλλά:

❗ ποιον αφορά

❗ και ποιος πληρώνει το τίμημά της

Ψηφιακό ευρώ

Επειδή πολύς λόγος γίνεται για το ψηφιακό ευρώ και την έλευση του το 2029 και τα “οφέλη του” για το καλό μας πάντα, δείτε τι γίνεται στην Κίνα όπου χιλιάδες νέοι Κινέζοι μένουν άστεγοι, επειδή έχουν μπει στη Μαύρη Λίστα του Συστήματος Κοινωνικής Εμπιστοσύνης.

Μόλις μπεις στη μαύρη λίστα, το ψηφιακό πορτοφόλι WeChat σου απαγορεύει αμέσως να ξοδέψεις τα δικά σου ψηφιακά χρήματα, ή να λάβεις μισθό. Έτσι μένεις άστεγος

Προσεχώς και εδώ….

Ακρίβεια χωρίς τέλος: πώς η Ελλάδα μένει πρωταθλήτρια στις ανατιμήσεις

Από το ρεύμα και τα ενοίκια μέχρι τα τρόφιμα και τις μεταφορές, οι τιμές αυξάνονται με ρυθμούς που ξεπερνούν κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επιβαρύνοντας την καθημερινότητα των πολιτών.

Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό Ιουλίου 2025 δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών: η Ελλάδα παραμένει μια από τις ακριβότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και μάλιστα, όχι τυχαία· οι αυξήσεις στις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών είναι πολλαπλάσιες σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ενώ το Υπουργείο Ανάπτυξης περιορίζεται σε ρόλο παρατηρητή και τα περισσότερα ΜΜΕ αποφεύγουν τις ευθείες συγκρίσεις με την υπόλοιπη Ευρώπη, η καθημερινότητα των πολιτών επιβαρύνεται με ανεξέλεγκτες ανατιμήσεις.

Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα:

  • Ηλεκτρικό ρεύμα: +18,9% στην Ελλάδα, έναντι μόλις +2,1% στην ΕΕ. Εννέα φορές μεγαλύτερη αύξηση!!!

Το παράδοξο είναι ότι η χώρα κατέγραψε πλεόνασμα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές, ωστόσο οι τιμές παραμένουν σε αυτά τα επίπεδα εξαιτίας της στρεβλής λειτουργίας της αγοράς και του φαινομένου ολιγοπωλιακών πρακτικών (καρτέλ ενέργειας).

  • Ενοίκια: +11,3% στη χώρα μας, όταν στην ΕΕ η αντίστοιχη αύξηση είναι +3,1%.
  • Ρούχα: +13,1% στα ανδρικά και +12% στα γυναικεία· στην ΕΕ μόλις +0,2%.
  • Φρούτα: +19,2% στην Ελλάδα, έναντι +9,5% στην ΕΕ, παρότι η χώρα μας διαθέτει άφθονη παραγωγή.
  • Υποδήματα, κρασί, αεροπορικά εισιτήρια: αυξήσεις έως και πενταπλάσιες σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Το μοτίβο είναι ξεκάθαρο: σχεδόν σε κάθε βασική κατηγορία, από τη στέγαση και την ενέργεια μέχρι την εστίαση και τα τρόφιμα, η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των ανατιμήσεων.

Κι εδώ γεννάται το κρίσιμο ερώτημα: γιατί;
Δεν μπορεί όλα να αποδίδονται στην «παγκόσμια συγκυρία» ή στις «διεθνείς κρίσεις». Όταν οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα ακόμα και προϊόντα που παράγονται στη χώρα τους, όταν οι τιμές στα είδη πρώτης ανάγκης αυξάνονται με ρυθμούς πολλαπλάσιους της υπόλοιπης Ευρώπης, τότε το πρόβλημα είναι εσωτερικό. Είναι πρόβλημα αγοράς, ελέγχου, πολιτικής βούλησης.

Η Ελλάδα, δυστυχώς, έχει εξελιχθεί σε «ειδική περίπτωση» μέσα στην ΕΕ: μια χώρα όπου η ακρίβεια τείνει να γίνει κανονικότητα. Και όσο το κράτος περιορίζεται σε ρόλο θεατή, τόσο περισσότερο οι πολίτες θα αισθάνονται ότι ζουν σε μια οικονομία που δουλεύει εναντίον τους.

Συμπερασματικά εάν κάτι δείχνουν τα στοιχεία της Eurostat, είναι ότι η ακρίβεια στην Ελλάδα δεν είναι τυχαία, ούτε συγκυριακή. Είναι δομικό σύμπτωμα μιας αγοράς που λειτουργεί με καρτέλ χωρίς πραγματικό ανταγωνισμό και μιας πολιτείας που αδυνατεί ή δεν θέλει να παρέμβει ουσιαστικά.

Εργατική πρωτομαγιά

Εργατική πρωτομαγιά σήμερα.

Πριν 139 χρόνια στο μακρινό 1886 τα εργατικά συνδικάτα στο Σικάγο ξεσηκώθηκαν διεκδικώντας ωράριο εργασίας στις 8 ώρες και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Σήμερα βιώνουμε την ισοπέδωση αυτών των δικαιωμάτων που αποκτήθηκαν με αιματηρούς αγώνες.

Η επίθεση του συστήματος με διάφορα προσχήματα όπως ένα ανύπαρκτο χρέος (βλέπε μνημόνια) ,την εργαλειοποίηση της υγειονομικής κρίσης του Covid-19, την ενεργειακή κρίση , το Ουκρανικό και τώρα τον εμπορικό πόλεμο που είναι σε πλήρη εξέλιξη μας οδηγεί σε μια νέα πραγματικότητα που ο πολίτης θα είναι πλήρως ελεγχόμενος και χωρίς δικαιώματα. Τα όποια δικαιώματα του θα προκύπτουν από ένα σύστημα “point system” ανάλογα του πόσο υπάκουος είναι (βλέπε credit score, ψηφιακό ευρώ κλπ.)

Οφείλουμε να αντισταθούμε στον τεχνοφεουδαρχικό μεσαίωνα που μας ετοιμάζουν.

Το μήνυμα της ανυπακοής της 1ης Μαίου δεν είναι απλά επετειακό, είναι διαχρονικός επίκαιρο. Είναι ένα κάλεσμα προς κάθε ελεύθερα σκεπτόμενο άνθρωπο που νιώθει μέσα του την ανάγκη να σταθεί όρθιος σε έναν κόσμο που σκύβει στο σκοτάδι. Που δεν μετρά τους ανθρώπους με στατιστικές, φύλα, έθνη ή περιουσίες, αλλά με τη δύναμη και την αξία της συνείδησής τους.

Η 1η Μαΐου δεν είναι μόνο ημέρα του εργαζόμενου ανθρώπου όπως συνηθίζουμε να γιορτάζουμε είναι και η ημέρα αυτού που αρνείται να ενταχθεί σε μηχανισμούς, να γίνει αριθμός και να σιωπήσει. Αυτού που ξέρει πως η μεγαλύτερη επανάσταση είναι εκείνη που αρχίζει μέσα μας.

Καλό Μήνα και Καλή Εργατική Πρωτομαγιά σε όλους!!!

Το χρήμα σε συνάρτηση με τον χρόνο στην ψηφιακή εποχή

Στη σημερινή ψηφιακή εποχή, το χρήμα υπάρχει κυρίως ως ηλεκτρονικά αρχεία στα τραπεζικά συστήματα. Είτε πρόκειται για φυσικά μετρητά είτε για ψηφιακές συναλλαγές, η θεμελιώδης ιδέα πίσω από τα χρήματα είναι η μεταφορά και η επικοινωνία πληροφοριών. Το χρήμα φέρει μαζί του δεδομένα σχετικά με την αξία, την ιδιοκτησία και τις συναλλαγές στις οποίες έχει εμπλακεί. Αυτές οι πληροφορίες είναι ζωτικής σημασίας για τη διεξαγωγή οικονομικών δραστηριοτήτων και τη διατήρηση της λειτουργίας των χρηματοπιστωτικών συστημάτων.

Επιπλέον, το ίδιο το χρήμα μπορεί να θεωρηθεί ως αναπαράσταση πληροφοριών. Η αξία του χρήματος προέρχεται από την εμπιστοσύνη και την πεποίθηση που έχει, η οποία βασίζεται στις πληροφορίες σχετικά με τη σπανιότητα, τη σταθερότητα και την αποδοχή του σε ένα δεδομένο οικονομικό σύστημα. Αυτή η εμπιστοσύνη βασίζεται σε κοινές γνώσεις και πληροφορίες σχετικά με το νόμισμα, την αρχή έκδοσης και την υποκείμενη οικονομία.

Όταν θεωρούμε τον χρόνο ως νόμισμα, αναγνωρίζουμε την εγγενή του αξία στη ζωή μας. Ο χρόνος είναι ένας πεπερασμένος πόρος που όλοι διαθέτουμε, και μόλις ξοδευτεί, δεν μπορεί να ανακτηθεί. Υπό αυτή την έννοια, ο χρόνος μπορεί να θεωρηθεί το πολυτιμότερο νόμισμα, καθώς είναι αναντικατάστατο και περιορισμένο.

Ακριβώς όπως το χρήμα, ο χρόνος μπορεί να θεωρηθεί ως μια μορφή πληροφόρησης. Φέρει μαζί του πληροφορίες για τις εμπειρίες μας, τις πράξεις μας και τις επιλογές που κάνουμε. Ο τρόπος που κατανέμουμε το χρόνο μας αντανακλά τις προτεραιότητες και τις αξίες μας. Ο χρόνος που αφιερώνεται σε διάφορες δραστηριότητες μας παρέχει πληροφορίες για τις προσωπικές μας προτιμήσεις, δεσμεύσεις και φιλοδοξίες.

Επιπλέον, ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο στις οικονομικές συναλλαγές και στη λήψη αποφάσεων. Ο χρόνος είναι ένας παράγοντας στα επιτόκια, τις επενδύσεις και τον υπολογισμό των αποδόσεων. Επηρεάζει την αξία του χρήματος με την πάροδο του χρόνου μέσω του πληθωρισμού και των τόκων και επηρεάζει την κατανομή των πόρων στην οικονομία. Η έννοια της διαχρονικής αξίας του χρήματος αναγνωρίζει ότι το χρήμα έχει διαφορετική αξία σε διαφορετικά χρονικά σημεία.

Θέλω να ευχαριστήσω όλες και όλους όσους με τίμησαν με την ψήφο τους.

Το ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη Ρήξη έδωσε τον αγώνα μέσα και έξω από την βουλή υπέρ των αρχών του ανθρωπισμού και του ορθολογισμού. Πολλοί ταυτίστηκαν με την προσπάθειά μας να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα της κοινωνίας μας που εμείς θεωρούμε θεμελιώδη, αλλά δυστυχώς αυτή η προσπάθεια δεν έγινε γνωστή σε μεγάλη μερίδα λόγο του αποκλεισμού μας από τα ψηφιακά μέσα προβολής.

Δυστυχώς το αποτέλεσμα είναι μια συντριπτική ήττα των προοδευτικών δυνάμεων. Σεβόμενοι την βούληση του Ελληνικού λαού και αφού κάνουμε την αυτοκριτική μας θα συνεχίσουμε τον αγώνα ενάντια στην λεηλασία των πολιτών και τον σκοταδισμό που έχει επιβληθεί στην χώρα μας. Οφείλουμε να συζητήσουμε την “επόμενη μέρα”.